کد خبر: ۴۰۴۸۷۳۸

تاریخ: ۲۳ فروردين ۱۴۰۱ - ۰۹:۱۵

نکات تفسیری و سبک زندگی قرآن/ ۵

آنچه عمل صالح را تضمين مى‏‌كند

ممكن است افراد بى‌‏ايمان در برخی موارد عمل صالحى انجام دهند، ولى مسلماً هميشگى نخواهد بود. آنچه عمل صالح را تضمين مى‏‌كند ايمانى است كه در اعماق وجود انسان ريشه دوانده باشد و با آن احساس مسئوليت كند.

دوره مجازی آموزش سبک زندگی و تفسیر قرآن کریم، همزمان با ماه رمضان از سوی حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالامیر سلطانی برای علاقه‌مندان آغاز شده است. این آموزش‌ها در ایکنای خوزستان بارگذاری می‌شود و نکات تفسیری و سبک زندگی آیات قرآن به ترتیب صفحات قرآن منتشر می‌شود.

آنچه می‌خوانید نکات سبک زندگی و تفسیری صفحه پنجم قرآن کریم است:

سبک زندگی قرآنی

بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ

جدا ناپذيربودن ایمان و عمل صالح

در بسيارى از آيات قرآن، ايمان و عمل صالح در كنار هم واقع شده‌‏اند، به گونه‌‏اى كه نشان مى‌‏دهد اين دو جدايى ناپذيرند، و راستى هم چنين است زيرا ايمان و عمل مكمل يكديگرند.

ايمان اگر در اعماق جان نفوذ كند حتما شعاع آن، در اعمال انسان خواهد تابيد و عمل او را عمل صالح مى‌‏كند، همچون چراغ پرنورى كه در درون اتاقى برافروزند، اشعه آن از تمام پنجره‌‏ها و دريچه‌‏ها به بيرون مى‏‌تابد و چنين است چراغ پرفروغ ايمان كه در قلب انسان روشن مى‏‌شود، شعاعش از چشم و گوش و زبان و دست و پاكى او آشكار مى‌شود.

در سوره طلاق آيه 11 مى‌‏خوانيم: «وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَ يَعْمَلْ صالِحاً يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً»: آن كس كه به خدا ايمان آورد و عمل صالح انجام دهد، او را وارد باغ‌هايى از بهشت خواهد ساخت كه از زير درختانش نهرها جارى است، هميشه در آن خواهند ماند.

و در سوره نور آيه 55 مى‌‏خوانيم‏: «وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ‏»: خداوند وعده داده است به افرادى كه ايمان آورند و عمل صالح انجام دهند آنها را خلفاى روى زمين قرار دهد. اصولا ايمان همچون ريشه است و عمل صالح، ميوه آن، وجود ميوه شيرين دليل بر سلامت ريشه است و وجود ريشه سالم سبب پرورش ميوه‏‌هاى مفيد.

ممكن است افراد بى‌‏ايمان، گه‌گاه عمل صالحى انجام دهند، ولى مسلما هميشگى نخواهد بود. آنچه عمل صالح را تضمين مى‏‌كند ايمانى است كه در اعماق وجود انسان ريشه دوانده باشد و با آن احساس مسئوليت كند(1).

تفسیر

وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ كُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً وَ لَهُمْ فِيها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِيها خالِدُونَ (25)؛ به آنها كه ايمان آوردند و عمل صالح انجام داده‏‌اند بشارت ده كه براى آنها باغ‌هايى از بهشت است كه نهرها از زير درختانش جريان دارد. (وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ)؛‌ مى‌‏دانيم باغهايى كه آب دائم ندارند و بايد گاه‌گاه از خارج، آب براى آنها بياورند، طراوت زيادى نخواهند داشت، طراوت از آن باغى است كه هميشه آب‏ در اختيار دارد، آب‌هايى كه متعلق به خود آن‌ است و هرگز قطع نمى‏‌شود، خشكسالى و كمبود آب آن را تهديد نمى‌‏كند و چنين است باغ‌هاى بهشت.

سپس ضمن اشاره به ميوه‌‏هاى گوناگون اين باغ‌ها مى‏‌گويد: هر زمان از اين باغ‌ها ميوه‏‌اى به آنها داده مى‌‏شود مى‌‏گويند: اين همان است كه از قبل به ما داده شده است: (كُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذِي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ‏).

مفسران براى اين جمله تفسيرهاى مختلفى ذكر كرده‏‌اند:

بعضى گفته‌‏اند: منظور اين است كه اين نعمت‌ها به خاطر اعمالى است كه ما قبلا در دنيا انجام داديم و زمينه آن از قبل فراهم شده است.

بعضى ديگر گفته‌‏اند: هنگامى كه ميوه‌‏هاى بهشتى را براى دومين‌بار براى آنها مى‏‌آورند مى‏‌گويند اين همان ميوه‏اى است كه قبلا خورديم، ولى هنگامى كه آن را مى‏‌خورند مى‌‏بينند، طعم جديد و لذت تازه‏‌اى دارد و به تعبير ديگر فى‌المثل سيب و انگورى را كه در اين دنيا مى‏‌خوريم در هر مرتبه همان طعم قبل را احساس مى‏‌كنيم، ولى ميوه‌‏هاى بهشتى هر چند ظاهرا يك نوع بوده باشند هر بار طعم جديدى دارند و اين از امتيازات آن جهان است كه گويى تكرار در آن نيست!

بعضى ديگر گفته‌‏اند: منظور اين است كه آنها هنگامى كه ميوه‌‏هاى بهشتى را مى‌‏بينند آن را شبيه ميوه‌‏هاى دنيا مى‌‏يابند، تا خاطره نامأنوسى نداشته باشد، اما به هنگامى كه مى‏‌خورند طعم كاملا تازه و عالى در آن احساس مى‌‏كنند.

هيچ مانعى ندارد كه جمله بالا اشاره به همه اين مفاهيم و تفاسير باشد، چراكه الفاظ قرآن گاه داراى چندين معنى است‏.

سپس اضافه مى‌‏كند «و ميوه‌‏هايى براى آنها مى‌‏آورند كه با يكديگر شبيهند» (وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً).

يعنى همه از نظر خوبى و زيبايى همانندند، آن چنان در درجه اعلا قرار دارند كه نمى‌‏شود يكى را بر ديگرى ترجيح داد، به عكس ميوه‏‌هاى اين جهان كه بعضى ممكن است نارس باشند، بعضى بيش از حد رسيده، بعضى كم‌رنگ و بو بعضى خوشبو و معطر، ولى ميوه‌‏هاى باغ‌هاى بهشت يک از يک خوش‌بوتر، يک از يک شيرين‌تر و يك از يک جالب‌تر و زيباتر! و بالاخره آخرين نعمت بهشتى كه در اين آيه به آن اشاره شده همسران پاک و پاكيزه است. مى‌‏فرمايد: براى آنها در بهشت همسران مطهر و پاكى است» (وَ لَهُمْ فِيها أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ).

پاک از همه آلودگی‌هايى كه در اين جهان ممكن است داشته باشند، پاک از نظر روح و قلب، و پاک از نظر جسم و تن.

يكى از اشكالات نعمت‌هاى دنيا اين است كه انسان در همان حال كه داراى نعمت است فكر زوال آن را مى‌‏كند و خاطرش پريشان مى‏‌شود و به همين دليل هرگز اين نعمت‌ها نمى‏‌تواند آرامش آفرين باشد، اما نعمت‌هاى بهشتى چون جاودانى است و فنا و زوالى براى آن نيست، از هر جهت كامل و آرام بخش است، لذا در پايان آيه مى‌‏فرمايد: «مؤمنان جاودانه در آن باغ‌هاى بهشت خواهند بود» (وَ هُمْ فِيها خالِدُونَ‏).(2)

منابع:

1. مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج1، ص142.

2. مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج1، ص139.