کد خبر: ۴۰۵۷۲۷۶

تاریخ: ۲۶ ارديبهشت ۱۴۰۱ - ۰۸:۴۷

نکات تفسیری و سبک زندگی قرآن/ ۲۰

تاریخچه بنای کعبه

از آيات قرآن، احاديث و تواريخ اسلامى بر می‌آید كه خانه كعبه پيش از حضرت ابراهيم(ع)،حتى از زمان آدم برپا شده است؛ آيه 37 سوره ابراهيم گواهى مى‏‌دهد هنگامی‌ كه ابراهيم با فرزند و همسرش به سرزمين مكه آمدند اثرى از خانه كعبه وجود داشته است.

دوره مجازی آموزش سبک زندگی و تفسیر قرآن کریم، به همت حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالامیر سلطانی به بیان نکات تفسیری و سبک زندگی آیات قرآن به ترتیب صفحات قرآن می‌پردازد. آنچه در ادامه می‌خوانید نکات سبک زندگی و تفسیری صفحه بیستم قرآن کریم است:

سبک زندگی قرآنی

رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَ أَرِنا مَناسِكَنا وَ تُبْ عَلَيْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ (128)

قانع نشدن به كمالات و درخواست تكامل بیشتر

با آن كه حضرت ابراهيم و اسماعيل(ع) هر دو در اجراى فرمان ذبح، عالى‌‏ترين درجه تسليم در برابر خدا را به نمايش گذاردند، اما با اين همه در اين آيه از خداوند مى‌‏خواهند كه ما را تسليم فرمان خودت قرا رده. گويا از خداوند تسليم بيشتر و يا تداوم روحيه تسليم را مى‌‏خواهند.(1)

مقامات‏ ابراهيم‏(ع)

دريافت‌‏كننده وحى: «وَأَوْحَيْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ»(نساء 163)

مقام امامت: «إِذِ ابْتَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا»(بقره 124)

برگزيده مقام خليل ‏اللهى: «وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا»(نساء 125)

برخوداری از مقام عصمت پس از موفقيت در امتحان‌‏هاى بزرگ «وَإِذِ ابْتَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ ۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا ۖ قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي ۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ» (بقره 124)

پیامبری برگزیده: «وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ إِبْرَاهِيمَ ۚ إِنَّهُ كَانَ صِدِّيقًا نَبِيًّا» (مريم 41)

لیکن با تمام این مقامات توقف را جایز نمی‌داند و در پی کمالات دیگر است و آن کمال، تسلیم محض بودن است و تا روح تسليم نباشد، بيان احكام سودى نخواهد داشت.

ابراهيم(ع) ابتدا از خداوند روح تسليم تقاضا مى‌‏كند، سپس راه و روش عبادت و بندگى را مى‏‌خواهد. «وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ ... أَرِنا مَناسِكَنا». خداوند متعال، کمالات علمی و عملی بیشتری را برای پیامبر اکرم(ص) در نظر گرفته و به وی فرمان می‌دهد که همچنان در راه رسیدن به تکامل تلاش مضاعفی انجام دهد: «قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً» (طه، 114) بگو پروردگارا علم مرا زياد كن و در بُعد عملی در سوره انشراح آیه 7 می‌فرماید: پس هنگامى كه از كار مهمى فارغ مى‏‌شوى به مهم ديگرى پرداز: «فَإِذا فَرَغْتَ فَانْصَبْ‏». و سرانجام در آیه 99 سوره حجر به پیامبر اکرم(ص) فرمان می‌دهد که در تمام عمر دست از عبادت پروردگارت بر مدار و همواره او را بندگى كن تا مرگ فرا رسد: «وَ اعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ‏».

تفسیر

وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْماعِيلُ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (127)

تاریخ بنای کعبه

از آيات مختلف قرآن و احاديث و تواريخ اسلامى به خوبى استفاده مى‌‏شود كه خانه كعبه پيش از ابراهيم(ع)، حتى از زمان آدم بر پا شده بود، در آيه 37 سوره ابراهيم از قول اين پيامبر بزرگ مى‏‌خوانيم: «رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ‏»: پروردگارا! بعضى از فرزندانم را در اين سرزمين خشك و سوزان در كنار خانه تو سكونت دادم.

اين آيه گواهى مى‏‌دهد موقعى كه ابراهيم با فرزند شيرخوارش اسماعيل و همسرش به سرزمين مكه آمدند اثرى از خانه كعبه وجود داشته است.

در آيه 96 سوره آل عمران نيز مى‏‌خوانيم: «إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبارَكاً»: نخستين خانه‏‌اى كه به منظور پرستش خداوند براى مردم ساخته شد در سرزمين مكه بود. مسلم است كه پرستش خداوند و ساختن مركز عبادت از زمان ابراهيم آغاز نشده، بلكه قبلا و حتى از زمان آدم (ع) بوده است.

اتفاقا تعبيرى كه در نخستين آيه مورد بحث به چشم مى‏‌خورد نيز همين معنى را مى‌‏رساند؛ آنجا كه مى‏‌گويد: به ياد آوريد هنگامى را كه ابراهيم و اسماعيل پايه‌‏هاى خانه(كعبه) را بالا مى‌‏بردند، و مى‏‌گفتند: پروردگارا! از ما بپذير تو شنوا و دانايى: «وَ إِذْ يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَ إِسْماعِيلُ رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ‏».

اين تعبير نشان می‌دهد كه شالوده‌‏هاى خانه كعبه وجود داشته و ابراهيم و اسماعيل پايه‌‏ها را بالا بردند.

در خطبه معروف قاصعه از نهج البلاغه نيز مى‌‏خوانيم: «ا لا ترون ان اللَّه سبحانه اختبر الاولين من لدن آدم صلوات اللَّه عليه الى الاخرين من هذا العالم باحجار ...، فجعلها بيته الحرام ...، ثم امر آدم و ولده يثنوا اعطافهم نحوه ...»

آيا نمى‌‏بينيد كه خداوند مردم جهان را از زمان آدم تا به امروز به وسيله قطعات سنگى ... امتحان كرده است، و آن را خانه محترم خود قرار داده، سپس به آدم و فرزندانش دستور داد كه به گرد آن طواف كنند.

كوتاه سخن اينكه: آيات قرآن و روايات اين تاريخچه معروف را تاييد مى‌‏كنند كه خانه كعبه نخست به دست آدم ساخته شد، سپس در طوفان نوح فرو ريخت، و بعد به دست ابراهيم و فرزندش اسماعيل تجديد بنا شد.(2).

پيام‌‏ها:

1- بانيان كارهاى نيك را فراموش نكنيم. «إِذْ يَرْفَعُ» «اذ» يعنى گذشته را ياد كن.

2- در مسير اهداف الهى، كار بنايى و كارگرى نيز عبادت است. لذا از خداوند قبولى آنرا مى‌‏خواهند. «يَرْفَعُ إِبْراهِيمُ الْقَواعِدَ ... رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا»

3- كار مهم نيست، قبول شدن آن اهميّت دارد. حتّى اگر كعبه بسازيم، در صورتی که مورد قبول خدا قرار نگيرد، ارزش ندارد. «رَبَّنا تَقَبَّلْ»

4- كارهاى خود را در برابر عظمت خداوند، قابل ذكر ندانيم. حضرت ابراهيم نامى از كار و بنايى خود نبرد و فقط گفت: «رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا»

5- در روايات آمده است: از شرايط استجابت و آداب دعا، ستايش خداوند است. ابراهيم(ع) دعاى خود را با ستايش پروردگار همراه ساخته است. «إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ»(3)

منابع:

1. قرائتى، محسن، تفسير نور، ج1، ص202.

2. مكارم شيرازى، ناصر، تفسير نمونه، ج1، ص454.

3. قرائتى، محسن، تفسير نور، ج1، ص202.